تا قريهء براتكين و گرديده است از ناحيهء واحده و شق كرده‌اند از آن نهرهائى به جهت آشاميدنشان در دروازه‌هاى شهر و داخل نمىشود شهر را از تنگى موضع و آن آب هر روز در تزايد است . و بر دروازهء حجاج قصرى است كه بنا كرده است او را مأمون « 9 » و بر آن قصر درى است عجيبتر از آن در جميع خراسان نيست و پسر مأمون ايضا جايگاه رفيع عالى در پيش روى آن قصر بنا نهاده و بر باب جرجانيه قلعه‌اى است كه مشابه قلعهء بخار است و در آن قلعه مبايعهء اغنام مىنمايند و جرجانيه را چهار دروازه است . و نوزوار قصبه و بلد كوچكى است و بر آن حصار و خندقى است و دروازه‌هاى آن از آهن است و جاده مىشكافد آن قصبه را و دو دروازه دارد و پلى است كه در هر شب برمىدارند آن جسر را و بر دروازه‌هاى غربى شهر حمامى است كه در آن اقليم مثل آن نيست و مسجد جامعش واقع است در بازار كه سرپوشيده شده است مگر قليلى از آن . و زمخشر ايضا شهر كوچكى است و بر آن حصار و خندق و محبسى است و درهاى آهن و جسرهايش در هر شب برداشته مىشود و جاده و معبر از شهر گذر مىكند و مىشكافد شهر را و مسجد جامع ظريفى دارد كه به طرف بازار است . و روزوند در وسعت و رفعت متوسط است و حصن آن بلد خندق است و جاده ايضا از اصل و مركز شهر مىگذرد و جامعش در طرف شرق است و آب خوراكشان از چشمه‌اى است . و خيوه واقع است در دهنهء بيابان و مكان گذرگاه شعبه‌اى از نهر جيحون است و در آن مسجد جامع معمورى است . و همچنين است كردرانخاس و هزار اسب دروازه‌هايش از چوب است و محاط به خندق . و

--> ( 9 ) - مأمون از خاندان خوارزمشاهيان اقدم است كه آنان را « آل مأمون » نيز گفته‌اند . از آغاز كار آنان اطلاعى در دست نيست ولى نام آنان در تواريخ از وقتى ذكر مىشود كه مأمون بن محمد خوارزمشاه والى جرجانيه ابو عبد الله خوارزمشاه والى كاث را به قتل رسانده قلمرو او را متصرف مىشود ( 385 ه . ق ) . على پسر همين مأمون بن محمد است كه خواهر سلطان محمود غزنوى را به زنى گرفت و ابو على سينا در زمان او به خوارزم رفت و مورد حرمت فراوان قرار گرفت ( براى اطلاعات بيشتر رجوع شود به حواشى و تعليقات مرحوم محمد قزوينى بر چهار مقاله صفحات 241 تا 243 ) .